Wpływ mikroflory jelitowej na funkcjonowanie mózgu

Pogłębianie wiedzy na temat ludzkiego mikrobiomu (czyli ogółu mikroorganizmów zasiedlających ciało człowieka) sprzyja wyjaśnianiu zależności między stanem jelit a stanem umysłu. Naukowcy dostarczają kolejnych dowodów na to, że nasz mikrobiom jelitowy w istotny sposób wpływa na nasz stan umysłu.

Zaburzenia w obrębie jelit (takie, jak zespół jelita drażliwego, ang. IBS) czy choroby zapalne jelit (m.in. wrzodziejące zapalenie jelita grubego czy choroba Leśniowskiego-Crohna) często współwystępują z zaburzeniami psychicznymi (m. in. depresyjnymi i lękowymi), co sugeruje istnienie kluczowych zależności w obrębie osi mózg-jelita-mikrobiota. Zależności tego rodzaju zachodzą także w wypadku schizofrenii i autyzmu. Oś mózg-jelita-mikrobiota to dwukierunkowy szlak komunikacyjny, łączący jelita i mikrobiom jelit z mózgiem, który obejmuje mechanizmy neuronalne, endokrynne i immunologiczne. Liczne badania wskazują na wpływ mikrobiomu jelit na funkcjonowanie mózgu, nastrój i zachowanie oraz dostrzegają potencjalne zastosowanie mikroflory jelit do oddziaływania przeciwlękowego i przeciwdepresyjnego. Mikrobiom jelitowy wpływa na działanie mózgu m.in. przez regulację stężenia cytokin pro- i przeciwzapalnych, tryptofanu (prekursora serotoniny), wytwarzanie licznych neuroprzekaźników i regulację ekspresji ich mózgowych receptorów, poprzez interakcję z jelitowym i autonomicznym układem nerwowym, zwłaszcza nerwem błędnym oraz poprzez regulację odpowiedzi osi HPA (podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej) pod wpływem stresu. Mikrobiom odgrywa istotną rolę w regulacji nadmiernej przepuszczalności bariery jelitowej pod wpływem stresu psychologicznego i cytokin prozapalnych. Wiele badań klinicznych potwierdza kluczowy udział układu immunologicznego i cytokin prozapalnych, a także znaczenie zwiększonej przepuszczalności bariery jelitowej (ang. leaky gut syndrome) w rozwoju depresji na tle zapalnym. Między jelitową florą bakteryjną a funkcjonowaniem mózgu występuje szereg zależności. Wiedza ta sprzyja rozwojowi nowego trendu w farmakoterapii – suplementacji probiotykami w terapii zaburzeń psychicznych (przede wszystkim depresyjnych i lękowych) oraz w profilaktyce negatywnych skutków stresu psychologicznego poprzez zmniejszanie przepuszczalności bariery jelitowej.
Regulacja osi jelitowo-mózgowej staje się punktem wyjścia do rozwoju nowych strategii leczniczych w wielu schorzeniach, począwszy od zaburzeń nastroju i lękowych, aż po schorzenia przewodu pokarmowego. W tym kontekście przeszczep bakterii jelitowych stanowi godną rozważenia opcję leczenia przyczynowego.

Piśmiennictwo:

Rudzki L, Szulc A. Wpływ jelitowej flory bakteryjnej na ośrodkowy układ nerwowy i jej potencjalne znaczenie w leczeniu zaburzeń psychicznych. Farmakoterapia w Psychiatrii i Neurologii 2013; 2: 69–77

Reklamy

Czym jest przeszczep mikroflory jelitowej?

Przeszczep mikrobiomu jelitowego (ang. Fecal Microbiota Transplantation, FMT; Human Probiotic Infusion, HPI) określany jest także jako bakterioterapia fekalna, wlew kałowy, transfuzja kałowa, transplantacja fekalna.

FMT jest procedurą, która umożliwia przywrócenie fizjologicznego mikrobiomu jelit. Stanowi tym samym formę leczenia przyczynowego w przypadku nawracających lub opornych na leczenie antybiotykami zakażeń Clostridium difficile. Z kolei w przypadku nieswoistych chorób zapalnych jelit (ang. Inflammatory Bowel Diseases, IBD), takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego, a także w przypadku  zespołu jelita drażliwego (ang. Irritable Bowel Syndrome, IBS) stanowi formę leczenia co najmniej objawowego o efektywności powyżej 50% (Aroniadis, Brandt, 2014; Jin, Zhang, Sun, 2014). Obiecujące doniesienia o możliwościach zastosowania FMT jako dodatkowej formy terapii w przypadku innych schorzeń, między innymi autyzmu wymagają potwierdzenia w badaniach klinicznych.

W świetle aktualnej wiedzy medycznej, przeszczep mikroflory jelitowej od żywego, zdrowego dawcy jest najbardziej skuteczną i najbezpieczniejszą z opcji terapeutycznych w przypadku nawracających lub opornych na leczenie antybiotykami zakażeń Clostridium difficile (Dodin, Katz, 2014).  Infekcja ta może dawać zróżnicowany obraz kliniczny  – od biegunki do ciężkiego stanu, jakim jest rzekomobłoniaste zapalenie jelit. Od 2000 roku wzrasta liczba infekcji wywoływanych zjadliwymi szczepami C. difficile, co wiązane jest z powszechnym stosowaniem antybiotykoterapii i konsekwencjami jej nieracjonalnego stosowania. Szacuje się,  że w samych Stanach Zjednoczonych diagnozuje się rocznie 3 miliony nowych przypadków ciężkich infekcji C. difficile. U części z tych osób rozwija się  ciężkie rzekomobłoniaste zapalenie jelit, w efekcie którego notuje się w USA 300 przypadków zgonów każdego dnia, co w skali roku daje 110 000 przypadków zgonu. W związku z gwałtownym wzrostem liczby zachorowań w Ameryce Północnej oraz Europie, wzrasta znaczenie przeszczepu flory jelitowej jako opcji terapeutycznej w tej jednostce chorobowej. Niektórzy eksperci postulują zasadność stosowania FMT jako pierwszej linii terapii w przypadku nawracających lub opornych na leczenie antybiotykami zakażeń Clostridium difficile (Brandt, Borody, Campbell, 2011). Argumentem przemawiającym za stosowaniem terapii FMT w pierwszej kolejności jest wykazana w toku badań wyższa skuteczność leczenia, niż wykazana dla wankomycyny, a także nieporównywalnie mniejsza skala i zakres objawów ubocznych terapii, niż w przypadku wankomycyny.

Tylko w latach 2011-2013 opublikowano 104 prace badawcze na temat przeszczepu mikroflory jelitowej (ang.Fecal Microbiota Transplantation, FMT) u ludzi. Od 1958 roku opublikowano 36 raportów z zastosowania FMT u pacjentów (łącznie 583)  z rozpoznanym zakażeniem Clostridium difficile. Odsetek sukcesu terapeutycznego był najwyższy przy podaniu przy pomocy kolonoskopu, lecz niezależnie od metody podania, sukces terapeutyczny FMT w tej grupie pacjentów zawierał się w przedziale 80-98% (Dodin, Katz, 2014).

Przeszczep mikrobiomu jelitowego jest nie tylko skuteczną, ale i bezpieczną procedurą (pozbawioną objawów niepożądanych – przy założeniu właściwego przeprowadzenia procedury), co potwierdzają liczne doniesienia kliniczne. W związku z tym nie jest eksperymentem, gdyż zgodnie z definicją eksperyment jest wprowadzeniem przez lekarza nowych lub tylko częściowo wypróbowanych metod diagnostycznych, leczniczych lub profilaktycznych w celu osiągnięcia bezpośredniej korzyści dla zdrowia osoby leczonej.

Zgodnie z polskimi przepisami ustawy o zawodzie lekarza (art. 4), lekarz ma obowiązek wykonywać zawód zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi mu metodami i środkami zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, a także zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością.

Wobec powyższego, w przypadkach ciężkich, opornych na leczenie antybiotykami oraz nawracających zakażeń Clostridium difficile, należy zalecać zastosowanie tej metody jako zgodnej z aktualną wiedzą medyczną, przy zachowaniu wymaganych w opisie tej procedury środków bezpieczeństwa oraz wyrażeniu świadomej zgody przez dawcę i biorcę.

 

Źródło:

Brandt LJ, Borody TJ, Campbell J. Endoscopic fecal microbiota transplantation: „first-line” treatment for severe Clostridium difficile infection? J Clin Gastroenterol 2011; 45: 655-65

Dodin M, Katz DE. Faecal microbiota transplantation for Clostridium difficile infection.  Int J Clin Pract 2014; 68(3): 363–368

Aroniadis OC, Brandt LJ. Intestinal microbiota and the efficacy of Fecal Microbiota Transplantation in gastrointestinal disease.  Gastroenterol Hepatol 2014; 10(4): 230-237

Jin D, Zhang H, Sun J. Manipulation of microbiome, a promising therapy for Inflammatory Bowel Diseases. J Clin Cell Immunol 2014, 5:4